Category Archives: Education

Απουσία

Posted on by

Η ΦΑΙΔΡΑ αγαπούσε τα κόμικς. Αγαπούσε και τη ζωγραφική. Τελικά ασχολήθηκε με την ιστορία της επιστήμης. Για ένα παιδί που αριστεύει σε όλα, αυτές οι αλλαγές δεν είναι περίεργες. Η Φαίδρα, όμως, είχε κάτι ξεχωριστό. Σε καθετί που αφοσιωνόταν έδινε μια ξεχωριστή πνοή, που την αντλούσε από την ίδια της την αίσθηση για τη ζωή: μια ευαισθησία και ένα βάθος που μεταμόρφωναν την εικόνα μας για τον κόσμο˙ μια κατάφαση και μια αποδοχή που κινητοποιούσαν τους ανθρώπους˙ μια ηρεμία και μια απλότητα που διαπερνούσαν όλα τα εμπόδια. Πορεύτηκε στη ζωή της με αυτά τα χαρίσματα και τα μοιράστηκε μαζί μας. Τη χάσαμε στα 38 της, πριν από έναν ακριβώς χρόνο.

Κοιτάζω γύρω μου –τα πρόσωπα των φίλων και των συναδέλφων της– και έχω μια περίεργη αίσθηση: Είναι δύσκολο να την πενθήσουμε. Πώς να πενθήσεις έναν άνθρωπο που ομόρφυνε τη ζωή; Που η ανάμνησή της είναι πιο ζωντανή από την παρακμάζουσα καθημερινότητά μας; Έγινε συνάδελφός μας στο τμήμα Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης του ΕΚΠΑ σε πολύ νεαρή ηλικία. Τη γνωρίζαμε όμως ήδη, γιατί υπήρξε και φοιτήτρια του τμήματος. Όταν επέστρεψε στο ΜΙΘΕ, μετά τη μακρά παραμονή της στην Αγγλία και τη Γαλλία, μοιράστηκε αμέσως τις αναζητήσεις μιας ομάδας ανθρώπων που προσπαθούσαν να διαμορφώσουν μια αντίληψη για την επιστήμη και την τεχνολογία που θα υπερβαίνει τα εσκαμμένα. Και τις μοιράστηκε με τη θετική διάθεση του νέου ανθρώπου που έχει τη γνώση και τη δύναμη να καταλύσει συμβατικές αναπαραστάσεις και διακρίσεις. Έγραψε και δίδαξε για πολλά θέματα. Για την Επιστημονική Επανάσταση («που δεν υπήρξε ποτέ», όπως της άρεσε να λέει), για την ιστορία του τεχνητού ψύχους, για τις σχέσεις φύλου και επιστήμης, για τις επιστήμες και την τεχνολογία σε μια Ευρώπη που δεν υπήρξε ποτέ τίποτα παραπάνω από ένα σύνολο ετερογενών τοπικοτήτων.

Οι φοιτητές και οι φοιτήτριές της, τόσο στο ΜΙΘΕ όσο και στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, την αγαπούσαν. Διέβλεπαν στην παρουσία της την έγνοια και την κατανόηση ενός κοντινού ανθρώπου που χαιρόταν με τις επιτυχίες τους και τους υποστήριζε στις δυσκολίες τους. Τα δύσκολα χρόνια που ταλαιπωρήθηκε με τα προβλήματα της υγείας της αγωνιζόταν να μην εγκαταλείψει τα διδακτικά της καθήκοντα και επέπληττε όσους την αντικαθιστούσαμε περιστασιακά, όταν διαπίστωνε ότι γινόμασταν αυστηροί, διαταράσσοντας την εκπαιδευτική σχέση που είχε εγκαθιδρύσει η ίδια με τους φοιτητές της.

Η Φαίδρα Παπανελοπούλου έκανε ένα εκπληκτικό ταξίδι και είμαστε ευγνώμονες όσες και όσοι συμπορευτήκαμε μαζί της. Νομίζω ότι θα της άρεσε να τη θυμόμαστε σαν φιγούρα σε μια ιστορία που μιλάει για την ανοιχτή θάλασσα, την αίσθηση του πρωινού ανέμου στο πρόσωπο και το καθαρό βλέμμα που αγκαλιάζει τους ορίζοντες ενός διαρκώς νεογέννητου κόσμου.

Δημοσιεύτηκε στο Πρίσμα αρ. 11, στις 11.2.2017.

Image Credit: Man Ray, Dora Maar, 1936

Μια άλλη επιστημονική εκπαίδευση είναι δυνατή

Posted on by

ΑΦΟΡΜΗ για τις σκέψεις που ακολουθούν είναι η προετοιμασία για τη διοργάνωση ενός μεγάλου συνεδρίου που θα πραγματοποιηθεί τον ερχόμενο Νοέμβριο στο Μαράσλειο Διδασκαλείο. Το θέμα του συνεδρίου είναι η συμβολή της Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών στη διδακτική των Φυσικών Επιστημών. Απευθύνεται στον κόσμο της εκπαίδευσης και έχει τον τίτλο: «Μια άλλη επιστημονική εκπαίδευση είναι δυνατή(;)» Το φετινό συνέδριο είναι το 9ο μιας σειράς συνεδρίων που ξεκίνησαν το 2001 και έχουν αποτελέσει σημείο αναφοράς για τους ανθρώπους που προβληματίζονται ως προς τους τρόπους με τους οποίους ο θεωρητικός στοχασμός γύρω από τις επιστήμες και την τεχνολογία μπορεί να εκβάλει στη σχολική τάξη και να γονιμοποιήσει τη σκέψη μαθητών και μαθητριών. Μια σημαντική ιδιαιτερότητα είναι ότι φέτος, για πρώτη φορά, τη διοργάνωση του συνεδρίου δεν την αναλαμβάνει ένα τμήμα Παιδαγωγικών, αλλά το τμήμα Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Ο ακαδημαϊκός χώρος που συζητά αυτά τα ζητήματα είναι ευρύς και δραστήριος, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς. Οργανώνει συνέδρια, συγκροτεί δίκτυα και εκδίδει έγκυρα επιστημονικά περιοδικά, τα οποία μάλιστα έχουν από τις μεγαλύτερες κυκλοφορίες στον χώρο των ανθρωπιστικών επιστημών. Όπως είναι φυσικό, οι απόψεις ποικίλλουν σημαντικά και δεν λείπουν οι ενδοακαδημαϊκές έριδες. Ωστόσο, κοινός παρονομαστής του εγχειρήματος είναι η επιδίωξη συγκρότησης ενός θεωρητικού λόγου που θα αναδεικνύει τη σημασία ενσωμάτωσης της ιστορίας και φιλοσοφίας της επιστήμης στα προγράμματα διδασκαλίας της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Μπορούν η ιστορία και η φιλοσοφία των επιστημών να συνυπάρξουν με τη διδασκαλία των επιστημών; Σε ποιο πλαίσιο είναι δυνατό να υλοποιηθεί αυτή η συνύπαρξη; Μπορεί ο θεωρητικός λόγος για τις επιστήμες να σταθεί αυτόνομα στα προγράμματα διδασκαλίας; Ποια θα ήταν η φύση και ο στόχος (τα «προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα») ενός τέτοιου κύκλου μαθημάτων;

Continue reading →

Η δυναμική του παρόντος

Posted on by

ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΕΑΠ

Η ιστορία των πανεπιστημίων είναι από τους λιγότερο δημοφιλείς κλάδους της ιστορίας. Διασταυρώνεται με τη διανοητική ιστορία και με την ιστορία της επιστήμης, και έχει στο ενεργητικό της διεισδυτικές αναλύσεις γύρω από τους μετασχηματισμούς που συντελέστηκαν στα πανεπιστήμια, ιδίως τον 19ο και τον 20ό αιώνα. Σήμερα έχουμε το «προνόμιο» να ζούμε αυτή την ιστορία live. Ο θεσμός του πανεπιστημίου βρίσκεται μπροστά σε έναν από τους πιο αποφασιστικούς μετασχηματισμούς της ιστορίας του. Και όπως συμβαίνει πάντα σε αυτές τις περιπτώσεις, οι ταξικές επιλογές, τα συντεχνιακά συμφέροντα, οι θεσμικές ανασφάλειες, οι ιδεολογικές προδιαθέσεις και οι θεωρητικές στάσεις των εμπλεκόμενων υποκειμένων συνθέτουν ένα πολυδύναμο πλαίσιο, εντός του οποίου δίνονται κρίσιμες πολιτικές μάχες. Αποτελεί μέγιστη αφέλεια να ισχυριζόμαστε ότι οι αλλαγές που προτείνονται από διάφορες πλευρές αποτελούν «εξορθολογισμό», «αναβάθμιση», «εκσυγχρονισμό», «διεθνοποίηση» – εν ολίγοις θεραπεία των στρεβλώσεων και αποκατάσταση των καθυστερήσεων του ελληνικού (ή όποιου) πανεπιστημίου. Πάνω απ’ όλα, αποτελούν πολιτικές επιλογές για το μέλλον του πανεπιστημίου, οι οποίες δεν υπόκεινται σε καμιά υπερβατική νομιμοποίηση πέρα από τον συγκεκριμένο τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουν την πραγματικότητα τα άτομα και οι συλλογικότητες που τις εισηγούνται. Και από αυτή την άποψη βεβαίως, καμία στρατηγική για το πανεπιστήμιο δεν είναι ουδέτερη.

Ο λόγος που επανέρχομαι στο ζήτημα του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου είναι επειδή θεωρώ ότι αποτελεί το πιο ριζικό πείραμα που έγινε τα τελευταία χρόνια στον χώρο της ελληνικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Μάλιστα, όσο κι αν αυτό δεν ομολογείται, η εμπειρία του αξιοποιήθηκε με διάφορους τρόπους στους πιο πρόσφατους νόμους για τα πανεπιστήμια. Υπό αυτή την έννοια, θεωρώ ότι η συζήτηση για το ΕΑΠ –όταν και αν ανοίξει πραγματικά– αφορά το σύνολο της ελληνικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Το πρόσφατο άρθρο του προέδρου της Διοικούσας Επιτροπής στα Ενθέματα (20.12.2015) δείχνει, αν μη τι άλλο, ότι έχουν δρομολογηθεί εξελίξεις, και αυτό αποτελεί σίγουρα θετικό μήνυμα μετά από την αδράνεια πολλών χρόνων.

Continue reading →