Κώστας Γαβρόγλου

Η επιστήμη, η ιστορία, η αριστερά:
Η αμφισβήτηση της στερεοτυπικής εικόνας του Διαφωτισμού

Στις 11 Δεκεμβρίου 2014, το τμήμα Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης τίμησε τον Κώστα Γαβρόγλου για την προσφορά του στην ιστορία της επιστήμης και στο ελληνικό πανεπιστήμιο. Ήμουν εκεί, ένας από τους τυχερούς στους οποίους ανατέθηκε ο ρόλος του οικοδεσπότη και του ομιλητή. Μίλησα εκτός χειρογράφου, με λίγες σημειώσεις που είχα κάνει για να μη νιώθω ανασφάλεια. Όμως ένιωσα ανασφάλεια, όχι εξαιτίας της απουσίας “paper”, αλλά εξαιτίας της παρουσίας όλων αυτών των ανθρώπων που περίμεναν να εκτεθώ, να μιλήσω γι’ αυτό που ήταν και είναι η ουσία της σχέσης μου με τον Κώστα. Τώρα θα προσπαθήσω να ανασυγκροτήσω από μνήμης όσα είπα, καθώς και κάποια άλλα που, όπως γίνεται συχνά σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν κατόρθωσα να εκφράσω λόγω του συναισθηματικού φόρτου της στιγμής.

Continue reading

Νέες τάσεις στην ιστοριογραφία της επιστήμης

Η ιστορία της επιστήμης τα τελευταία χρόνια διαγράφει μια σημαντική καμπή. Ένα θέμα το οποίο όλο και περισσότερο συγκεντρώνει την προσοχή των ιστορικών είναι η ενσωμάτωση στον επιστημονικό λόγο αξιών και προτύπων που προέρχονται από το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Η επιστήμη δεν αντιμετωπίζεται, πλέον, μόνο σαν μια διανοητική κατασκευή, η οποία απαντά με μεγαλύτερη ή μικρότερη επάρκεια σε μια συγκεκριμένη κατηγορία αναγκών της κοινωνίας, ούτε σαν μια αυτοτελής διαδικασία αναζήτησης της αλήθειας περί της φύσης, η οποία διευκολύνεται ή παρεμποδίζεται από τους εκάστοτε κοινωνικούς όρους. Το βασικό στοιχείο της νέας θεώρησης είναι ότι περιγράφει την επιστημονική δραστηριότητα ως ένα πολιτισμικό φαινόμενο καθαυτό, το οποίο δεν διαχωρίζεται a priori από τις υπόλοιπες εκδηλώσεις του κοινωνικού σώματος. Υπό αυτή την έννοια, οι γνωσιακές παραδόσεις και οι τεχνικές δεξιότητες που συνθέτουν την εκάστοτε εικόνα της επιστήμης έχουν την ίδια βαρύτητα στις διαδικασίες συγκρότησης, ανάπτυξης και μετασχηματισμού του επιστημονικού λόγου με αυτή που έχουν και όλες οι άλλες κοινωνικές διεργασίες στις οποίες συμμετέχουν οι φορείς του.

Continue reading