Category Archives: Historiography

Κώστας Γαβρόγλου

Posted on by

Η επιστήμη, η ιστορία, η αριστερά:
Η αμφισβήτηση της στερεοτυπικής εικόνας του Διαφωτισμού

Στις 11 Δεκεμβρίου 2014, το τμήμα Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης τίμησε τον Κώστα Γαβρόγλου για την προσφορά του στην ιστορία της επιστήμης και στο ελληνικό πανεπιστήμιο. Ήμουν εκεί, ένας από τους τυχερούς στους οποίους ανατέθηκε ο ρόλος του οικοδεσπότη και του ομιλητή. Μίλησα εκτός χειρογράφου, με λίγες σημειώσεις που είχα κάνει για να μη νιώθω ανασφάλεια. Όμως ένιωσα ανασφάλεια, όχι εξαιτίας της απουσίας “paper”, αλλά εξαιτίας της παρουσίας όλων αυτών των ανθρώπων που περίμεναν να εκτεθώ, να μιλήσω γι’ αυτό που ήταν και είναι η ουσία της σχέσης μου με τον Κώστα. Τώρα θα προσπαθήσω να ανασυγκροτήσω από μνήμης όσα είπα, καθώς και κάποια άλλα που, όπως γίνεται συχνά σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν κατόρθωσα να εκφράσω λόγω του συναισθηματικού φόρτου της στιγμής.

Continue reading →

Κάπνισμα και Διαφωτισμός

Posted on by

ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ, ίσως, να διευκρινίσω εξαρχής ότι δεν είμαι καπνιστής, αλλά υπήρξα για πολλά χρόνια. Γνωρίζω καλά την απόλαυση του καπνού αν και για δικούς μου λόγους επέλεξα να ζω με την ψευδαίσθηση ότι εισπνέω μόνο καθαρό αέρα. Ελπίζω ότι στο τέλος θα φανεί πως αυτό το κείμενο δεν έχει σχέση με την υπεράσπιση του καπνίσματος ή το αντίθετο, αλλά με την ανάδειξη μιας εναλλακτικής και πολιτικά ευαίσθητης ανάγνωσης του φαινομένου.

Continue reading →

Ήταν όντως σκοτεινός ο Μεσαίωνας;

Posted on by

Pierre Duhem, Σώζειν τα Φαινόμενα, Νεφέλη 2007. Εισαγωγή, Μετάφραση-Επιμέλεια Δημήτρης Διαλέτης, Γιάννης Χριστιανίδης.

Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, εδραιώθηκε πριν τρεις αιώνες, περίπου, χάρη στο έργο και τις προσπάθειες φωτισμένων ανθρώπων, όπως ο Γαλιλαίος, ο Κέπλερ, ο Καρτέσιος και ο Νεύτωνας. Σύμφωνα με την κρατούσα άποψη, η εδραίωσή της πραγματοποιήθηκε μέσα από τη σύγκρουση με την Εκκλησία και τους συντηρητικούς εκπροσώπους της, οι οποίοι υπερασπίζονταν μια στείρα και αδρανή αριστοτελική φιλοσοφία ενάντια στο λόγο και την εμπειρική προφάνεια που επικαλούνταν οι εκπρόσωποι του νέου επιστημονικού πνεύματος.

Όσο κι αν δικαιώνει τον ανθρωπιστικό χαρακτήρα της επιστήμης και την ηρωική επέλαση του λόγου, ωστόσο, η συγκεκριμένη άποψη δεν φαίνεται να βρίσκεται σε συμφωνία με τους προβληματισμούς των ιστορικών της επιστήμης τα τελευταία 25 χρόνια. Ένα βιβλίο, γραμμένο από ένα φανατικό Καθολικό στις αρχές του εικοστού αιώνα έρχεται, περιέργως, να συναντήσει αυτή την προβληματική και να ανοίξει ένα γόνιμο διάλογο μαζί της. Ο Pierre Duhem είναι ο ίδιος άνθρωπος που μας απάλλαξε (μας απάλλαξε;) από την προκατάληψη του σκοτεινού Mεσαίωνα, ο ιστορικός ο οποίος αντέταξε σε μια μακρά παράδοση αναθέματος στο μεσαιωνικό σχολαστικισμό μια εμβριθή μελέτη που δείχνει ότι οι απαρχές της Επιστημονικής Επανάστασης βρίσκονται στις εργασίες των άγνωστων και παραγνωρισμένων λογίων των μεσαιωνικών χρόνων.

Continue reading →